Tükenmişlik Sendromu Nedir?

Tükenmişlik çoğu zaman tek bir yoğun haftanın ardından ortaya çıkmaz. Yüksek taleplerin uzun süre devam etmesi ve bu talepleri karşılayacak kaynakların yetersiz kalmasıyla yavaş yavaş şekillenebilir. Uzun çalışma saatleri, yoğun iş yükü, personel eksikliği, görev belirsizliği, düşük karar yetkisi, iş güvencesizliği, yetersiz ücret, sınırlı yönetici desteği, iş yerinde ayrımcılık ve ev ile iş arasında çatışan sorumluluklar psikososyal riskler arasında yer alır.

İş Talepleri ve Kaynakları yaklaşımı bu süreci açıklamak için sık kullanılan modellerden biridir. İş talepleri sürekli zihinsel, duygusal veya fiziksel çaba gerektirirken; özerklik, sosyal destek, adil iş bölümü, açık görev tanımı, yeterli zaman ve sağlıklı liderlik kişinin kaynaklarını oluşturur. Talepler uzun süre yüksek, kaynaklar ise sınırlı kaldığında kısa süreli yorgunluk kalıcı bir tükenme örüntüsüne dönüşebilir.

Bu nedenle tükenmişlik yalnızca kişinin dayanıklılığıyla açıklanabilecek bir deneyim değildir. İşin nasıl tasarlandığı, ekibin büyüklüğü, yönetim biçimi ve çalışanın ne ölçüde söz sahibi olduğu da sürece katılır. Bireysel alışkanlıklar toparlanmaya yardımcı olabilir; çalışma koşulları aynı kaldığında etkileri sınırlı kalabilir.

Tükenmişlik iş yerinde başlasa da etkileri mesai saatlerinin dışına taşabilir. Kişi akşam eve geldiğinde konuşacak veya günlük işlerle ilgilenecek enerjiyi bulamayabilir. Hafta sonunu çoğunlukla dinlenerek geçirdiği hâlde pazartesi sabahı yeniden bitkin hissedebilir. Sosyal ilişkilerden uzaklaşma, küçük taleplere karşı sabırsızlık ve gelecekle ilgili isteksizlik görülebilir.

Bazı kişiler bu süreci “hiçbir şeye yetişemiyorum”, “ne kadar çalışsam yetmiyor” veya “işe karşı eskisi gibi bir şey hissetmiyorum” sözleriyle anlatır. Bu ifadeler tek başına tükenmişliği göstermez. Süreklilik, işlev kaybı ve belirtilerin iş bağlamıyla ilişkisi birlikte değerlendirilir.

• World Health Organization. (n.d.). Burn-out an occupational phenomenon.
• Edú-Valsania, S., Laguía, A., & Moriano, J. A. (2022). Burnout: A review of theory and measurement. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(3), 1780. https://doi.org/10.3390/ijerph19031780.