Tükenmişlik Nasıl Anlaşılır?

Aşağıdaki değişikliklerin birkaç hafta boyunca sürmesi, kişinin çalışma düzenini ve toparlanma olanaklarını gözden geçirmesi için bir işaret olabilir:

Burada süreklilik önem taşır. Yoğun bir proje haftasının ardından hissedilen geçici yorgunluk, dinlenmeyle azalabilir. Tükenmişlikte ise kaynak kaybı daha uzun sürer ve olağan dinlenme dönemleri yeterli gelmeyebilir.

• İşe hazırlanmanın eskisinden daha fazla enerji gerektirmesi
• Hafta sonu veya izin sonrasında toparlanamama
• İş mesajlarını gördüğünde yoğun gerginlik yaşama
• Daha önce anlamlı bulunan görevlere karşı ilginin azalması
• İş arkadaşlarından uzaklaşma
• Hataların ve unutkanlığın artması
• Öğle aralarını atlama veya molasız çalışma
• Mesai dışında zihinsel olarak işten ayrılamama
• Uyku, beslenme ve hareket düzeninde belirgin değişiklik
• İşle ilgili alaycı ve umutsuz düşüncelerin sıklaşması

Kişi deneyimini daha yakından gözlemlemek için şu sorulardan yararlanabilir:

Bu sorular tanı koymaz. Değişimin yönünü, süresini ve hangi koşullarda yoğunlaştığını fark etmeye yardımcı olur.

• İş gününe başlarken bedenimde ve zihnimde neler oluyor?
• Dinlenme dönemleri enerjimi ne ölçüde yeniliyor?
• İşime ve birlikte çalıştığım insanlara karşı tutumum son aylarda nasıl değişti?
• İş bittikten sonra ilişkilerim ve günlük sorumluluklarım için enerjim kalıyor mu?
• İş yüküm, yetkim ve sorumluluğum arasında nasıl bir denge var?
• Hangi görevler beni daha fazla tüketiyor?
• İş yerinde yardım, açık iletişim ve karar süreçlerine katılım için alan bulunuyor mu?
• Bu değişiklikler iş yaşamıyla mı sınırlı, yoksa hayatın bütün alanlarında mı görülüyor?

Araştırmalarda çeşitli değerlendirme araçları kullanılır. En çok bilinen araçlardan biri Maslach Tükenmişlik Envanteri’dir. Envanterin sağlık çalışanları, eğitimciler, genel çalışan grupları ve öğrenciler için farklı formları vardır. Genel çalışan formu 16, sağlık ve insan hizmetleri formları 22 maddeden oluşur. Uygulama yaklaşık 10 dakika sürer. Bu araç telif ve lisans koşullarına tabidir.

Kopenhag Tükenmişlik Envanteri ise kişisel, işle ilişkili ve insanlarla çalışmayla ilişkili tükenmeyi ayrı alanlarda inceler. Ölçüm araçlarının psikometrik özellikleri toplum, meslek ve çeviri sürümüne göre değişebildiği için elde edilen puanların bağlam içinde yorumlanması gerekir. Sistematik bir inceleme, yaygın tükenmişlik ölçümlerinin geçerliliği hakkında destek bulunduğunu, ancak bütün araçlar ve alt boyutlar için kanıt gücünün aynı olmadığını göstermiştir.

İnternette yer alan kısa testler bir farkındalık başlangıcı sunabilir. Bu araçlar klinik tanı koymaz; depresyon, anksiyete, uyku bozuklukları, fiziksel hastalıklar veya ilaç etkileri arasında ayrım yapamaz.

Belirtiler birkaç haftadır sürüyorsa, iş performansını veya günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa bir aile hekimi, psikolog ya da psikiyatristle görüşmek yararlı olabilir. Değerlendirmede uyku, duygu durumu, kaygı, bedensel sağlık, kullanılan ilaçlar ve çalışma koşulları birlikte ele alınabilir.

Kişinin hayatın bütün alanlarına yayılan çökkünlük, belirgin ilgi kaybı, yoğun umutsuzluk veya kendine zarar verme düşünceleri yaşaması daha hızlı profesyonel destek gerektirir. Kendine zarar verme düşüncesi veya acil güvenlik riski bulunduğunda yerel acil yardım hizmetlerine başvurulması gerekir.

• World Health Organization. (n.d.). Burn-out an occupational phenomenon.
• Koutsimani, P., Montgomery, A., & Georganta, K. (2019). The relationship between burnout, depression, and anxiety: A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Psychology, 10, 284. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.00284.