Gece Anksiyetesi: Zihin Neden Geceleri Daha Çok Çalışır?
Gün içinde işler, konuşmalar ve çevresel uyaranlar dikkati farklı yönlere dağıtır. Gece ortam sakinleştiğinde ertelenen düşünceler daha görünür hâle gelebilir. Kişi geçmişte yaptığı bir konuşmayı tekrar değerlendirebilir, ertesi günle ilgili senaryolar oluşturabilir veya uykuya dalamadığı için kaygılanabilir.
Kaygı ve uykusuzluk arasında şu tür bir döngü gelişebilir:
- Kişi yatağa girer.
- Düşünceler ve bedensel gerginlik fark edilir.
- Hızla uyuma baskısı artar.
- Saat kontrol edilir.
- Ertesi gün yaşanacak yorgunluk düşünülür.
- Uyanıklık daha belirgin hâle gelir.
Kaygı uykuya geçişi zorlaştırabilir. Yetersiz uyku da ertesi gün kaygıya karşı hassasiyeti artırabilir. Araştırmalar, kaygı ve uykusuzluğun sık biçimde birlikte görüldüğünü göstermektedir.
Endişe için ayrı bir zaman belirlemek
Uyku saatinden önce kısa bir süre, zihni meşgul eden konuları yazmak için ayrılabilir. Her konunun yanına şu ifadelerden biri eklenebilir:
Yarın uygulanabilecek somut bir adım var.
Bu konu başka bir kişinin yanıtını gerektiriyor.
Şu anda atılabilecek bir adım görünmüyor.
Bu uygulama, düşünceleri zihinde taşımak yerine görünür bir yere aktarmaya yardımcı olabilir.
Uyku öncesi geçiş oluşturmak
Çalışma ve ekran kullanımından doğrudan yatağa geçmek zihinsel hareketliliğin sürmesine yol açabilir. Işıkları azaltmak, iş mesajlarını kapatmak ve sakin bir rutin oluşturmak uykuya geçişi destekleyebilir.
Saat kontrolünü azaltmak
Saati sık kontrol etmek, kalan uyku süresini hesaplama ve ertesi günün yorgunluğunu tahmin etme eğilimini artırabilir. Telefonu veya saati doğrudan görüş alanından çıkarmak bu döngünün azalmasına yardımcı olabilir.
Uzun süre uyanık kalındığında
Uyku gelmediğinde düşük ışıklı başka bir alanda sakin bir etkinlik yapılabilir. Uykululuk hissi geri geldiğinde yatağa dönmek, yatağın uzun süreli endişe ve uyanıklıkla eşleşmesini azaltabilir.
Uyku Günlüğü
Bir veya iki hafta boyunca şu bilgiler kaydedilebilir:
- Yatağa giriş saati
- Yaklaşık uykuya dalma süresi
- Gece uyanmaları
- Sabah kalkış saati
- Gündüz uykuları
- Akşam tüketilen kafein
- Gün içindeki hareket
- Kaygının yükseldiği saatler
Kayıtların kısa tutulması, uyku takibinin yeni bir performans baskısına dönüşmesini önleyebilir.
Yatma saatini erteleme davranışı daha kısa uyku süresi, daha düşük uyku kalitesi ve gündüz yorgunluğuyla ilişkili bulunmuştur. Araştırmalar bu ilişkinin yönünü kesin olarak belirlememektedir.
Ne Zaman Destek Alınabilir?
Uyku güçlüğü haftada birkaç gece yaşanıyor, uzun süredir devam ediyor veya gündüz işlevlerini belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel değerlendirme düşünülebilir. Uykusuzluk için bilişsel davranışçı terapi, uyku düzeni ve gece kaygısıyla ilişkili düşünce ve davranışların birlikte ele alınmasını sağlar.
Kaynakça
- Palagini, L., Miniati, M., Caruso, V., et al. (2024). Insomnia, anxiety and related disorders: A systematic review on clinical and therapeutic perspective with potential mechanisms underlying their complex link. Neuroscience Applied, 3, 103936. https://doi.org/10.1016/j.nsa.2024.103936.
- Mason, E. C., Grierson, A. B., Sie, A., et al. (2023). Co-occurring insomnia and anxiety: A randomized controlled trial of internet cognitive behavioral therapy for insomnia versus internet cognitive behavioral therapy for anxiety. Sleep, 46(2), zsac205. https://doi.org/10.1093/sleep/zsac205.
Sizin İçin Önerilen Araç
Kaygıyı azaltmak için kontrollü nefes pratiği yapın.
İlgili Konular
Çok Düşünmek (Overthinking)
Çok düşünmek ne zaman çözüm arayışından çıkıp tekrarlayan bir zihinsel döngüye dönüşür? Ruminasyon ve endişeyi ayırt etme yollarını öğrenin.
İş Hayatında Anksiyete
İş yükü, belirsiz beklentiler ve değerlendirilme korkusu iş hayatında kaygıyı artırabilir. Belirtileri ve iş yerindeki başa çıkma seçeneklerini inceleyin.
Anksiyete ve İlişkiler
Kaygı partner ilişkilerini, arkadaşlıkları ve sosyal iletişimi etkileyebilir. İlişkilerde kaygıyı fark etme, konuşma ve destek seçeneklerini keşfedin.