Anksiyete Belirtileri

Anksiyete sırasında dikkat, olası tehlikelere ve olumsuz sonuçlara yönelebilir. Kişi henüz gerçekleşmemiş olayları zihninde tekrar tekrar değerlendirebilir ve belirsizlik taşıyan durumları olduğundan daha tehdit edici algılayabilir.

Yaygın zihinsel belirtiler şunlardır:

• Sürekli endişeli düşüncelerle meşgul olma
• Olumsuz bir olay yaşanacağı düşüncesine kapılma
• Tehlike veya risk ihtimaline yoğun biçimde odaklanma
• Düşünceleri sakinleştirmekte güçlük çekme
• Dikkati toplamakta zorlanma
• Karar vermekte güçlük yaşama
• Günlük durumları tehdit edici biçimde değerlendirme
• Kontrolü kaybetme endişesi yaşama
• Yaklaşan bir tehlike, panik veya kötü bir olay hissine kapılma

Odaklanma ve karar verme güçlüğü ile yaklaşan bir tehlike veya panik hissi, kaygı bozukluklarında görülebilen belirtiler arasındadır.

Kaygının duygusal belirtileri, kişinin yaşadığı iç sıkıntısı ve tehdit hissiyle bağlantılıdır. Kişi kendisini güvende hissetmekte zorlanabilir ve olası tehlikelere karşı daha duyarlı hâle gelebilir.

Duygusal belirtiler arasında şunlar yer alabilir:

• Yoğun endişe
• Huzursuzluk
• Gerginlik
• Korku
• Sabırsızlık
• Kolay irkilme
• Sinirlilik
• Bunalmış hissetme
• Güvende hissetmekte zorlanma
• Kötü bir şey olacakmış hissi

Sinirlilik, gerginlik ve huzursuzluk anksiyeteyle birlikte görülebilen yaygın duygusal belirtilerdir.

Kaygı sırasında beden olası bir tehlikeye karşı hazırlanır. Bu hazırlık kalp atışında, solunumda, kaslarda ve sindirim sisteminde fark edilen değişikliklere yol açabilir.

Anksiyetenin fiziksel belirtileri şunları içerebilir:

• Kalp atışının hızlanması veya çarpıntı
• Terleme
• Titreme
• Kaslarda gerginlik
• Nefesin hızlanması
• Göğüste sıkışma hissi
• Baş dönmesi veya sersemlik
• Mide bulantısı
• Karın bölgesinde rahatsızlık
• Ağız kuruluğu
• Baş ağrısı
• Halsizlik veya çabuk yorulma
• Uykuya dalmakta ya da uykuyu sürdürmekte güçlük

Anksiyete kişinin davranışlarını ve günlük seçimlerini de etkileyebilir. Kaygıyla ilişkilendirilen bir ortamdan, kişiden veya etkinlikten uzak durma eğilimi gelişebilir. Erteleme, ortamdan hızla ayrılma veya sürekli güvence arama gibi davranışlar görülebilir.

Davranışsal belirtiler arasında şunlar bulunabilir:

• Kaygı uyandıran ortamlardan kaçınma
• Planları iptal etme
• Günlük işleri erteleme
• Kalabalık veya yeni ortamlara girmekte zorlanma
• Başkalarından sık sık güvence isteme
• Çevrede sürekli tehlike işareti arama
• Kaygı hissedilen ortamdan uzaklaşma isteği
• Kararları olası risklere göre sınırlandırma

Kaçınma davranışı kısa süreli bir rahatlama sağlayabilir. Zaman içinde kaygı duyulan durumlarla karşılaşmayı güçleştirebilir ve kişinin günlük yaşam alanını daraltabilir. Kaygı bozukluklarında kaygı yaratan durumlardan kaçınma görülebilir.

Kaygılı düşünceler özellikle dinlenme zamanlarında daha belirgin hissedilebilir. Kişi yatağa girdiğinde gün içinde yaşanan olayları veya gelecekte gerçekleşebilecek olumsuz ihtimalleri düşünmeye devam edebilir.

Buna bağlı olarak:

• Uykuya dalmak zorlaşabilir.
• Uyku sık sık bölünebilir.
• Sabah dinlenmemiş uyanma görülebilir.
• Gün içinde dikkat toplamak güçleşebilir.
• Okuma, çalışma veya konuşma sırasında odak kaybı yaşanabilir.
• Karar vermek daha yorucu hâle gelebilir.

Uyku sorunları ile dikkat ve karar verme güçlükleri, anksiyetenin günlük işlevleri etkileyebilen belirtileri arasındadır.

Kaygı belirtileri uzun süre devam ettiğinde, kontrol edilmesi güçleştiğinde veya günlük yaşamı belirgin biçimde etkilediğinde klinik değerlendirme gerekebilir. Değerlendirmede belirtilerin yoğunluğu, süresi, ortaya çıktığı koşullar ve kişinin günlük yaşamına etkisi birlikte ele alınır. Eğitim, çalışma hayatı, sosyal ilişkiler, aile yaşamı ve günlük sorumluluklarda yaşanan güçlükler değerlendirmeye dâhil edilir. Kaygı belirtilerinin uzaması ve günlük işlevleri etkilemesi, kaygı bozukluklarının klinik özellikleri arasında yer alır

• American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Association Publishing. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425787
• World Health Organization. (2024). Clinical descriptions and diagnostic requirements for ICD-11 mental, behavioural and neurodevelopmental disorders.